Το Καρακόνερο δεν είναι πια ένα τυχαίο σημείο στη Ρόδο. Έχει εξελιχθεί σε σύμβολο μιας χρόνιας αποτυχίας διαχείρισης: πρόχειρες εγκαταστάσεις δίπλα σε τουριστικές υποδομές, περιβαλλοντική υποβάθμιση, επαναλαμβανόμενες εντάσεις με κατοίκους και υπηρεσίες. Μαζί με αυτά, υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν βοηθά να αποσιωπούμε: παραβατικές συμπεριφορές από μερίδα Ρομά, μικροκλοπές, παράνομες συνδέσεις ρεύματος, πυρκαγιές, αλλά και επικίνδυνες πρακτικές στον χώρο της άτυπης «ανακύκλωσης», όπως η καύση καλωδίων για την απόσπαση χαλκού. Αυτές οι πρακτικές έχουν σοβαρότητα περιβαλλοντικό και υγειονομικό αποτύπωμα για τους ίδιους τους κατοίκους του καταυλισμού και για τις γύρω γειτονιές.
Η αποσιώπηση αυτής της πλευράς είναι λάθος. Αφήνει χώρο σε ακραίες φωνές να γενικεύουν συλλογικά και να προτείνουν λύσεις «εκκαθάρισης», που δεν συνάδουν με το κράτος δικαίου. Από την άλλη, η απλή καταστολή χωρίς σχέδιο ένταξης έχει αποδειχθεί εξίσου αναποτελεσματική: κάθε «εκκαθάριση» μετακινεί το πρόβλημα λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, μέχρι να επιστρέψει στο ίδιο σημείο. Το Καρακόνερο είναι το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής του «μπαλώματος».
Ας το πούμε καθαρά: ο πρόχειρος καταυλισμός στο Καρακόνερο δεν είναι αποδεκτή μορφή διαβίωσης. Είναι επικίνδυνος για ανθρώπινες ζωές, δημιουργεί υγειονομικούς κινδύνους, υποβαθμίζει τον δημόσιο χώρο και λειτουργεί ως θερμοκήπιο παραβατικότητας. Η Πολιτεία και ο Δήμος οφείλουν να εφαρμόζουν τον νόμο: αιγιαλοί, λιμενικές ζώνες, κοινόχρηστοι χώροι και επικίνδυνες περιοχές δεν είναι χώροι κατοίκησης. Όμως η νομιμότητα δεν μπορεί να σημαίνει απλώς «φύγετε από εδώ». Αν δεν υπάρξουν πραγματικές εναλλακτικές στέγασης, η απομάκρυνση γίνεται απλώς ανακύκλωση της φτώχειας.
Η λύση δεν βρίσκεται στη δημιουργία ενός νέου, «ωραιοποιημένου» καταυλισμού αλλού. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η απο-γκετοποίηση μέσω διάχυτης στέγασης στον αστικό ιστό, με συνοδευτικές κοινωνικές υπηρεσίες, είναι το πιο αποτελεσματικό μοντέλο. Σε πόλεις της Ισπανίας εφαρμόστηκαν προγράμματα εξάλειψης παραγκουπόλεων με μετεγκατάσταση οικογενειών σε κανονικές κατοικίες μέσα σε γειτονιές, ενώ σε βόρειες χώρες πολιτικές «πρώτα η στέγη» (Housing First) απέδειξαν ότι η σταθερή κατοικία, όταν συνοδεύεται από υποστήριξη, μειώνει τη μακροχρόνια περιθωριοποίηση. Το κοινό νήμα αυτών των παραδειγμάτων είναι σαφές: όχι νέες χωρικές εξορίες, αλλά ένταξη στον κανονικό ιστό της πόλης.
Η ένταξη, όμως, δεν είναι μονόδρομος παροχών. Είναι συμβόλαιο αμοιβαιότητας. Η κοινωνία της Ρόδου έχει δικαίωμα στην ασφάλεια και την τήρηση κανόνων. Όποιος παρανομεί λογοδοτεί ατομικά, ανεξαρτήτως καταγωγής. Ταυτόχρονα, όσοι εντάσσονται σε στεγαστικά προγράμματα οφείλουν να δεσμεύονται σε βασικές υποχρεώσεις: σχολική φοίτηση των παιδιών, κανόνες συμβίωσης στις γειτονιές, συνεργασία με κοινωνικούς λειτουργούς, συμμετοχή σε νόμιμες μορφές απασχόλησης. Μόνο έτσι το πρόγραμμα γίνεται κοινωνικά αποδεκτό και βιώσιμο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην παραοικονομία της “ανακύκλωσης”. Η καύση καλωδίων για την ανάκτηση χαλκού δεν είναι «παραδοσιακή δραστηριότητα», αλλά παράνομη και τοξική πρακτική που ρυπαίνει τον αέρα και το έδαφος, εκθέτοντας κυρίως παιδιά σε επικίνδυνους ρύπους. Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι διπλή: αυστηρή εφαρμογή της περιβαλλοντικής και ποινικής νομοθεσίας σε όσους καίνε καλώδια και σε όσους αγοράζουν μέταλλο χωρίς παραστατικά, και ταυτόχρονα δημιουργία νόμιμων διεξόδων απασχόλησης στην ανακύκλωση (κοινωνική εργασία, αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις, εκπαίδευση σε μη ρυπογόνες μεθόδους). Αν δεν κοπεί η «αγορά» της παρανομίας, το κίνητρο θα αναπαράγεται.
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να αγνοούμε: η προστασία από ρατσιστική βία. Σε περιόδους έντασης, ακραίες ομάδες επιχειρούν να μετατρέψουν ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα σε πεδίο στοχοποίησης ανθρώπων. Το κράτος δικαίου δεν διαπραγματεύεται με τον ρατσισμό ούτε επιτρέπει αυτοδικία. Η απομάκρυνση από ακατάλληλους χώρους πρέπει να γίνεται θεσμικά, με κοινωνική διαμεσολάβηση και προστασία όλων των εμπλεκομένων, ώστε να μην ανοίγουν επικίνδυνες χαραμάδες βίας.
Τι σημαίνει αυτό, πρακτικά, για τη Ρόδο; Σταδιακή αποσυμφόρηση του Καρακόνερου, μικρής κλίμακας μεταβατικές λύσεις μόνο ως γέφυρα και όχι ως νέος καταυλισμός, και πιλοτικό πρόγραμμα διάχυτης στέγασης σε κανονικά σπίτια μέσα στην πόλη, με κοινωνική υποστήριξη, έλεγχο τήρησης κανόνων και διασύνδεση με εργασία. Παράλληλα, συστηματικοί έλεγχοι για περιβαλλοντικά εγκλήματα και παραοικονομία, ώστε η ένταξη να μη συνυπάρχει με την ανομία.
Το Καρακόνερο μας αναγκάζει να διαλέξουμε: θα συνεχίσουμε να μετακινούμε καταυλισμούς και να ανακυκλώνουμε την περιθωριοποίηση ή θα επενδύσουμε σε μια δύσκολη, αλλά ουσιαστική πολιτική ένταξης με κανόνες και λογοδοσία; Η δεύτερη επιλογή δεν υπόσχεται θαύματα. Υπόσχεται όμως κάτι πιο σπάνιο στην ελληνική δημόσια διοίκηση: μια ρεαλιστική πιθανότητα να κλείσει ο κύκλος του προβλήματος – αυτή τη φορά οριστικά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου