Το Άγιο Φως ως τελετή, αφήγηση και πολιτικό σύμβολο.

 Η τελετή του Αγίου Φωτός, που τελείται κάθε Μεγάλο Σάββατο στον Πανάγιο Τάφο, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο φορτισμένα σύμβολα της ορθόδοξης πασχαλινής εμπειρίας. Για ένα μεγάλο μέρος των πιστών, δεν είναι απλώς μια τελετουργική πράξη, αλλά μια ετήσια επιβεβαίωση της Αναστάσεως. Ωστόσο, μια ιστορική και πολιτική προσέγγιση του φαινομένου δεν έχει ως σκοπό ούτε να χλευάσει ούτε να υπαγορεύσει στον πιστό πώς θα πιστεύει. 

Το ερώτημα είναι διαφορετικό: πώς μια παλιά τελετή φωτός και φωτιάς -παρόμοια με αυτές που συναντάμε σε αρχαιότερες θρησκείες - απέκτησε τη μορφή ενός ετήσιου θαύματος και πώς, στη σύγχρονη εποχή, μετατράπηκε σε κρατικά αναβαθμισμένο δημόσιο γεγονός. 

Οι αρχαιότερες μαρτυρίες για τη λατρευτική ζωή των Ιεροσολύμων δεν γνωρίζουν ακόμη την τελετή με τη μορφή με την οποία είναι σήμερα γνωστή. Η Εγερία, ήδη από τον 4ο αιώνα, περιγράφει τη λειτουργική χρήση του φωτός στον χώρο του Τάφου και την ύπαρξη ακοίμητης λυχνίας, από την οποία λαμβάνεται φως για τις τελετές. Αυτό είναι ιστορικά κρίσιμο, γιατί δείχνει ότι το φως είναι εξαρχής στοιχείο της λατρείας, όχι όμως ακόμη και το πλήρως διατυπωμένο θαύμα. Με άλλα λόγια, προηγείται η τελετουργία και έπεται η θαυματουργική της ερμηνεία. 

Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται καθαρότερα στους μεταγενέστερους περιηγητές. Ο Βερνάρδος ο Προσκυνητής, τον 9ο αιώνα, αναφέρει ότι κατά την τελετή «φως κατέρχεται και ανάπτει τα φώτα του μνημείου». Εδώ πια δεν έχουμε απλώς λατρευτικό φως αλλά μια σαφή θαυματολογική περιγραφή. Στους επόμενους αιώνες, ο Γουλιέλμος της Τύρου και ο Jacques de Vitry παραλαμβάνουν μια ήδη διαμορφωμένη παράδοση. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι ότι οι μεταγενέστερες πηγές μιλούν για θαύμα. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι αρχαιότερες δεν το κάνουν με τον ίδιο τρόπο. Άρα, ιστορικά, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα αμετάβλητο δεδομένο, αλλά μπροστά σε μια εξελισσόμενη αφήγηση. Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να επισημανθεί με σαφήνεια. 

Η τελετή του φωτός είναι παλαιά. Η θαυματουργική της μορφή, όμως, όπως εδραιώθηκε στη λαϊκή και εκκλησιαστική συνείδηση, είναι προϊόν ιστορικής διαμόρφωσης. Αυτό δεν συνιστά προσβολή της πίστης, αλλά στοιχειώδες συμπέρασμα κριτικής ανάγνωσης των πηγών. Όποιος συγχέει την παλαιότητα της τελετής με την αχρονικότητα της ερμηνείας της, ουσιαστικά καταργεί την ίδια την ιστορική μέθοδο. 

Σε αυτό το σημείο χρειάζεται και μια βασική διευκρίνιση μεθόδου. Η εργασία του ιστορικού δεν είναι να επιβεβαιώσει ή να απορρίψει μια παράδοση, ούτε να λειτουργήσει ως υπερασπιστής ή αρνητής της πίστης. Δεν είναι, επίσης, ο ρόλος του να αποδείξει ότι κάθε τι μεταφυσικό είναι ανύπαρκτο. Ο ιστορικός δεν κινείται στο πεδίο της απόδειξης της πίστης ή της άρνησής της, αλλά στο πεδίο της κατανόησης. Η παράδοση, από αυτή την άποψη, δεν αποτελεί εμπόδιο προς αποδόμηση, αλλά εργαλείο ερμηνείας. Μέσα από αυτήν, ο ιστορικός εξετάζει πώς οι άνθρωποι σε διαφορετικές εποχές αντιλαμβάνονται το θείο, πώς το εντάσσουν στην καθημερινότητά τους και πώς το μετατρέπουν σε συλλογική εμπειρία. Το μεταφυσικό, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται ως ζήτημα προς διάψευση, αλλά ως ιστορικό φαινόμενο: ως κάτι που εξελίσσεται, μετασχηματίζεται και αποκτά διαφορετικό νόημα μέσα στον χρόνο. 

Η διαφοροποίηση αυτή ενισχύεται ακόμη περισσότερο αν ληφθούν υπόψη και οι εξωτερικές μαρτυρίες. Ο al-Biruni, τον 11ο αιώνα, καταγράφει ότι οι χριστιανοί θεωρούν το φαινόμενο θαυματουργικό, χωρίς να αποδέχεται ο ίδιος -πιθανότερο λόγω της θρησκευτικής του ταυτότητας- αυτή την ερμηνεία. Η μαρτυρία του έχει αξία όχι επειδή «διαψεύδει», αλλά επειδή φανερώνει κάτι θεμελιώδες: το Άγιο Φως δεν υπήρξε ποτέ ένα φαινόμενο μονοσήμαντο για όλους. Ήδη από τον Μεσαίωνα γίνεται αντιληπτό διαφορετικά, ανάλογα με το πολιτισμικό και θρησκευτικό πλαίσιο. Αυτό σημαίνει ότι η έννοιά του δεν είναι αυτονόητη, αλλά εξαρτάται από το ερμηνευτικό σύστημα μέσα στο οποίο εντάσσεται. 

Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η δύναμη της θαυματολογίας στον μεσαιωνικό κόσμο. Σε μια κοινωνία θεοκεντρική, όπου η ιστορία, η λατρεία, η εξουσία και η καθημερινότητα δεν είναι σαφώς διαχωρισμένα πεδία, το θαύμα δεν λειτουργεί ως ανωμαλία αλλά ως φυσική προέκταση της κοσμοαντίληψης. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί με νεωτερικούς όρους, γιατί αποτελεί ήδη τρόπο κατανόησης της πραγματικότητας. Το θαύμα, λοιπόν, δεν είναι η άρνηση της ερμηνείας. Είναι η μορφή που παίρνει η ερμηνεία σε έναν κόσμο που οργανώνεται γύρω από τη θεία παρουσία. 

Στο ίδιο πλαίσιο πρέπει να νοηθεί και η θαυματολογία των αγίων. Οι άγιοι δεν λειτουργούν μόνο ως πρότυπα βίου, αλλά και ως σημεία εγγύτητας του θείου προς τον άνθρωπο. Το θαύμα, έτσι, μετακινείται από τον χώρο του μεταφυσικού ιδεατού, στον χώρο της εμπειρίας. Γίνεται ο τρόπος με τον οποίο η θεολογία αποκτά χειροπιαστή μορφή. Δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ότι και το Άγιο Φως λειτούργησε μέσα στην ίδια λογική: ως συμβολική και τελετουργική μετάφραση μιας θεολογικής αλήθειας σε συλλογικά βιωμένο γεγονός. Γι’ αυτό και η θαυματολογία δεν πρέπει να αποδίδεται πρόχειρα είτε σε «εκκλησιαστική απάτη» είτε σε αφελή θρησκοληψία. Είναι πολύ σοβαρότερο φαινόμενο από αυτό. Αντανακλά μια βαθιά λαϊκή ανάγκη να γίνει το θείο αισθητό, προσιτό και ιστορικά παρόν. 

Σε κοινωνίες όπου το δόγμα και η θεολογία είναι αφαιρετικά, το θαύμα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην υψηλή έννοια και στη λαϊκή εμπειρία. Αυτό σημαίνει ότι η ισχύς του δεν προέρχεται μόνο από την κορυφή της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, αλλά και από τη βάση της κοινότητας που το έχει ανάγκη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το φαινόμενο μένει αθώο όταν περνά από την ιστορία στη δημόσια διαχείριση. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η πολιτική του διάσταση. Στη σύγχρονη Ελλάδα, το Άγιο Φως δεν αποτελεί απλώς θρησκευτικό σύμβολο. Η μεταφορά του με κρατική μέριμνα, η τελετουργική υποδοχή του και η πανελλαδική διανομή του το έχουν μετατρέψει σε γεγονός θεσμικά αναβαθμισμένο. Το κράτος δεν στέκεται απλώς απέναντί του ως ουδέτερος παρατηρητής. Συμμετέχει ενεργά στην ενίσχυση του συμβόλου.

 Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η ιστορική ανάλυση πρέπει να γίνει σαφής. Όταν ένα θρησκευτικό σύμβολο υποδέχεται τιμές που παραπέμπουν σε επίπεδο αρχηγού κράτους, τότε παύει να βρίσκεται αποκλειστικά στο πεδίο της πίστης. Έχει ήδη εισέλθει στο πεδίο της πολιτικής. Όχι με τη στενή κομματική έννοια, αλλά με την ουσιαστική έννοια της κρατικής διαχείρισης των συλλογικών συμβόλων. Το Άγιο Φως δεν είναι πλέον μόνο τελετή. Είναι και μηχανισμός δημόσιας επιβεβαίωσης. Η πολιτική του σημασία φάνηκε καθαρά τα χρόνια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, όταν επανειλημμένα διακινούνταν φήμες ότι η κυβέρνηση ενδέχεται να μη φέρει το Άγιο Φως στην Ελλάδα. Ανεξαρτήτως του αν οι φήμες αυτές είχαν κάθε φορά πραγματική βάση, το ίδιο το γεγονός ότι παρήγαγαν κοινωνική ανησυχία είναι εξαιρετικά αποκαλυπτικό. Δείχνει ότι η τελετή είχε πάψει προ πολλού να είναι ένα απλό εκκλησιαστικό έθιμο. Είχε ήδη ενταχθεί στη σφαίρα της κρατικά εγγυημένης κανονικότητας. Η πιθανή διακοπή της δεν βιωνόταν ως οργανωτική αλλαγή, αλλά ως σύμβολο ρήξης. 

Εδώ ακριβώς συναντώνται ιστορία, κοινωνία και πολιτική. Ένα τελετουργικό φως, που στις πρώιμες πηγές ανήκει στη λειτουργική ζωή του Παναγίου Τάφου, μετατρέπεται βαθμιαία σε θαύμα, στη συνέχεια σε παράδοση, έπειτα σε εθνικοθρησκευτικό σύμβολο και τέλος σε κρατικά υποστηριζόμενο δημόσιο γεγονός. Αυτή η διαδρομή δεν είναι τυχαία. Είναι η διαδρομή μέσω της οποίας ένα θρησκευτικό σύμβολο αποκτά υπερβάλλουσα σημασία μέσα σε μια κοινωνία που το επενδύει με ιστορική συνέχεια, πολιτισμική ταυτότητα και συναισθηματική ασφάλεια. 

Στο σημείο αυτό έχει σημασία να επανέλθει κανείς και στην πατερική θεολογία. Ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος Νύσσης διατυπώνουν μια θεώρηση της πίστης ως μετουσιας και μυστηρίου, όχι ως μηχανισμού απόδειξης. Η γνώση του Θεού δεν συγκροτείται ως αποτέλεσμα θεαματικών επιβεβαιώσεων, αλλά ως σχέση. Από αυτή τη σκοπιά, η απαίτηση μιας ετήσιας αισθητής επιβεβαίωσης της θείας παρουσίας δεν είναι αυτονόητα συμβατή με την ίδια την υψηλή θεολογική λογική της παράδοσης. Αυτό δεν ακυρώνει το σύμβολο. Θέτει, όμως, ένα σοβαρό ερώτημα για τη μετατόπιση από το μυστήριο στη δημόσια βεβαιότητα. 

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος. Όσο περισσότερο ένα σύμβολο ενισχύεται από κρατικούς και εκκλησιαστικούς μηχανισμούς, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από την προσωπική πίστη και μετατρέπεται σε εργαλείο συλλογικής επιβεβαίωσης. Δεν είναι ανάγκη να μιλήσει κανείς για συνωμοσία ή εξαπάτηση για να το διαπιστώσει. Αρκεί να παρατηρήσει τη λειτουργία του φαινομένου. Το Άγιο Φως χρησιμοποιείται σήμερα όχι μόνο ως αντικείμενο πίστης, αλλά και ως συμβολικός άξονας γύρω από τον οποίο οργανώνονται δημόσια συναισθήματα, πολιτισμικές βεβαιότητες και κρατικές χειρονομίες νομιμοποίησης. 

Γι’ αυτό και το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν το φως «ανάβει μόνο του». Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς ένα τέτοιο σύμβολο κατέστη αναγκαίο στη δημόσια ζωή, σε ποιο βαθμό η κρατική του αναβάθμιση ενίσχυσε αυτή την αναγκαιότητα και πώς η απουσία του έφτασε να προκαλεί φόβο κοινωνικής και συμβολικής αποσταθεροποίησης. Από εκεί και πέρα, ο ιστορικός δεν χρειάζεται να κηρύξει ούτε να απολογηθεί. 

Αρκεί να περιγράψει με ακρίβεια τη διαδρομή του φαινομένου. 

Και η διαδρομή αυτή είναι σαφής: από τη λατρευτική χρήση του φωτός στην Ιερουσαλήμ, στη μεσαιωνική θαυματολογική αφήγηση· από εκεί, στη συλλογική παγίωση του συμβόλου· και τελικά, στη σύγχρονη πολιτική και κρατική του αξιοποίηση. Εκεί βρίσκεται η ουσιαστική ιστορική σημασία του Αγίου Φωτός. Όχι μόνο στο τι πιστεύουν γι’ αυτό οι άνθρωποι, αλλά στο τι κάνει μια κοινωνία με αυτό όταν το μετατρέπει από τελετή σε δημόσιο θεσμό. 

Η ιστορία των συμβόλων είναι, συχνά, πιο αποκαλυπτική από τα ίδια τα γεγονότα που τα γέννησαν. Το Άγιο Φως ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Δεν είναι μόνο μια τελετή, αλλά μια διαδρομή: από τη λατρεία στην αφήγηση, από την αφήγηση στη συλλογική βεβαιότητα και από εκεί στη δημόσια αναπαραγωγή. 

Η ιστορία δεν αποφαίνεται για το υπερφυσικό. Παρατηρεί τη χρήση του. Και μέσα από αυτή τη χρήση, αναδεικνύεται όχι τόσο το τι είναι το Άγιο Φως, όσο το τι σημαίνει για αυτούς που το διατηρούν, το μεταφέρουν και το περιμένουν. Σε αυτό το σημείο, η ανάλυση σταματά. Όχι επειδή δεν υπάρχουν απαντήσεις, αλλά επειδή το ερώτημα έχει ήδη μετατοπιστεί.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το φαινόμενο μένει αθώο όταν περνά από την ιστορία στη δημόσια διαχείριση. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η πολιτική του διάσταση…

Η ήττα της Αριστεράς είναι επιλογή — όχι συγκυρία

 Η σημερινή πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα δεν μπορεί να εξηγηθεί απλώς ως αποτέλεσμα ιδεολογικής επικράτησης της Δεξιάς. Αντίθετα, πρόκειται κυρίως για το αποτέλεσμα μιας βαθιάς και διαρκούς αποτυχίας του προοδευτικού χώρου να συγκροτήσει ένα συνεκτικό, αξιόπιστο και κυβερνήσιμο πολιτικό σχέδιο.

Η κοινωνία εξακολουθεί να παράγει αιτήματα που δεν είναι δεξιά. Ζητά καλύτερη δημόσια υγεία, σταθερή εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς, πρόσβαση στην κατοικία, θεσμική διαφάνεια και λογοδοσία. Αυτά τα αιτήματα δεν είναι περιθωριακά. Είναι πλειοψηφικά. Ωστόσο, δεν μεταφράζονται σε πολιτική δύναμη. Όχι επειδή δεν υπάρχουν κόμματα που τα εκφράζουν, αλλά επειδή αυτά τα κόμματα αδυνατούν να συνεργαστούν, να συνθέσουν και τελικά να πείσουν ότι μπορούν να κυβερνήσουν.

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας του προβλήματος. Η ιδεολογική ταυτότητα έχει μετατραπεί από εργαλείο κατανόησης της πραγματικότητας σε μηχανισμό πολιτικής ακινησίας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ολοκλήρωσε τον ιστορικό του ρόλο ως βασικός φορέας έκφρασης της κοινωνικής αντίδρασης στην περίοδο της κρίσης, χωρίς όμως να καταφέρει να σταθεροποιηθεί ως σύγχρονος φορέας διακυβέρνησης. Οι εσωτερικές του συγκρούσεις, η φθορά από τη διακυβέρνηση και η απώλεια κοινωνικής γείωσης έχουν περιορίσει σημαντικά την επιρροή του. Η σημερινή ηγεσία επιχειρεί μια ανασύνταξη, αλλά το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβολή σε ένα νέο πολιτικό σχήμα — ακόμη και μέσα από ριζικές οργανωτικές αλλαγές — θα μπορούσε να αποτελέσει πράξη πολιτικής ευθύνης.

Η Νέα Αριστερά επέλεξε τη ρήξη αντί της εσωτερικής δημοκρατικής σύγκρουσης. Η επιλογή αυτή συνέβαλε στον κατακερματισμό του χώρου και ενίσχυσε μια τάση ιδεολογικής αυτονόμησης. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να αγνοηθεί ότι αρκετά από τα στελέχη της ασκούν σοβαρό και τεκμηριωμένο κοινοβουλευτικό έργο, με παρεμβάσεις που στηρίζονται σε επιχειρήματα και όχι σε συνθήματα. Η αντίφαση βρίσκεται ακριβώς εδώ: ανάμεσα σε μια ποιοτική κοινοβουλευτική παρουσία και σε μια πολιτική στρατηγική που περιορίζει τη δυνατότητα ευρύτερων συνεργασιών.

Το ΜέΡΑ25 συμβάλλει με έναν λόγο που συχνά έχει θεωρητική συνοχή και παρουσιάζει εναλλακτικές προσεγγίσεις σε κρίσιμα ζητήματα, ιδιαίτερα στην οικονομία. Ωστόσο, η έντονη προσωποκεντρική του δομή και η διαρκής αντιπαράθεση με τον ΣΥΡΙΖΑ δυσκολεύουν τη διεύρυνσή του και τη συμμετοχή του σε μια διαδικασία πολιτικής σύνθεσης.

Το ΚΚΕ, με τη σταθερή του άρνηση συνεργασιών, διατηρεί μια συνεκτική ιδεολογική ταυτότητα και έναν σαφή πολιτικό λόγο. Ταυτόχρονα όμως, η επιλογή αυτή το τοποθετεί εκτός οποιασδήποτε προοπτικής συμμετοχής σε κυβερνητικά σχήματα, περιορίζοντας την επιρροή του σε επίπεδο καταγραφής και όχι αλλαγής πολιτικής πραγματικότητας.

Το ΠΑΣΟΚ παραμένει ένας παράγοντας με θεσμική παρουσία και ιστορικό βάρος, αλλά και με έντονη πολιτική αμφισημία. Η συμμετοχή του στην δημιουργία αλλά και την  διαχείριση της κρίσης, οπως και οι συνεργασίες του με τη Δεξιά εξακολουθούν να επηρεάζουν την αξιοπιστία του. Παράλληλα, η απουσία σαφούς στρατηγικής για τον ρόλο του σε ένα ενδεχόμενο προοδευτικό σχήμα δημιουργεί την εικόνα ενός κόμματος που διστάζει να επιλέξει κατεύθυνση.

Η Πλεύση Ελευθερίας εμφανίζεται ως ένα αριστερογενές σχήμα, με έντονη έμφαση σε ζητήματα δικαιωμάτων και δημοκρατίας. Ωστόσο, η πολιτική της λειτουργία χαρακτηρίζεται από έντονο προσωποκεντρισμό, αντισυστημική ρητορική και περιορισμένη προγραμματική συνοχή. Το αποτέλεσμα είναι μια πολιτική ταυτότητα που συνδυάζει αριστερό λόγο με πρακτικές που συναντώνται συχνά σε μορφές λαϊκής δεξιάς, ενισχύοντας τελικά την ασάφεια και τον κατακερματισμό.

Ταυτόχρονα, οι πρόσφατες τοποθετήσεις βασικών πολιτικών προσώπων δείχνουν ότι το αίτημα της σύνθεσης δεν είναι θεωρητικό. Ο Σωκράτης Φάμελλος θέτει πλέον ανοιχτά ως κεντρική στρατηγική την ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων. Ο Αλέξης Χαρίτσης, μέσα από τη δημόσια πολιτική του στάση, ανέδειξε με σαφήνεια το πραγματικό δίλημμα ανάμεσα στην ιδεολογική αυτάρκεια και στις πολιτικές συγκλίσεις. Και ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται εκ νέου ως πιθανός καταλύτης μιας ευρύτερης ανασύνθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται εύλογα ως ο φυσικός ηγέτης ενός τέτοιου εγχειρήματος, καθώς παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο και πολιτικά έμπειρο πρόσωπο του χώρου. Ωστόσο, το πολιτικό του παρελθόν παραμένει φορτισμένο και εξακολουθεί να λειτουργεί διχαστικά για ένα τμήμα της κοινωνίας. Αυτό δεν αναιρεί τον ρόλο του, αλλά θέτει ένα πραγματικό πολιτικό ζήτημα: είτε θα απαιτηθεί μια ουσιαστική επανατοποθέτησή του — ένα είδος πολιτικού rebranding με σαφές νέο αφήγημα — είτε η επιλογή ενός νέου, καθαρά προοδευτικού προσώπου στην κορυφή, που θα μπορεί να εκφράσει ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια χωρίς τα βάρη του παρελθόντος. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο δεν είναι το πρόσωπο καθαυτό, αλλά η δυνατότητα να συγκροτηθεί μια πειστική πρόταση εξουσίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η κινηματική δυναμική που αναδύθηκε μετά την τραγωδία στα Τέμπη ανέδειξε κάτι βαθύτερο από μια απλή κοινωνική αντίδραση. Ανέδειξε ένα αίτημα δικαιοσύνης που υπερβαίνει τα κομματικά όρια και αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας. Οι μαζικές κινητοποιήσεις και η επιμονή για λογοδοσία επανέφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη θεσμικής αξιοπιστίας. Η δικαιοσύνη, σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να αποτελέσει σημείο εκκίνησης για μια νέα πολιτική αφήγηση.

Ωστόσο, το ίδιο αυτό αίτημα δεν είναι πολιτικά ουδέτερο ως προς την κατεύθυνσή του. Η δημόσια παρουσία της Μαρίας Καρυστιανού ανέδειξε έναν λόγο που δεν εντάσσεται εύκολα σε παραδοσιακές ιδεολογικές κατηγορίες, αλλά συγκροτεί ακροατήρια από διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά στρώματα. Όταν η έννοια της δικαιοσύνης αποσυνδέεται από ένα σαφές πλαίσιο δικαιωμάτων και θεσμικών εγγυήσεων, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής μετατόπισης προς πιο τιμωρητικές ή απλουστευτικές αντιλήψεις. Έτσι, ένα δίκαιο κοινωνικό αίτημα μπορεί να αποκτήσει κατεύθυνση που δεν είναι εξ ορισμού προοδευτική.

Το κεντρικό πρόβλημα, τελικά, δεν είναι η ύπαρξη διαφωνιών. Είναι η αδυναμία μετατροπής τους σε σύνθεση.

Στον σημερινό προοδευτικό χώρο, η έννοια της ιδεολογικής καθαρότητας έχει αποκτήσει δυσανάλογη βαρύτητα. Όμως η πολιτική δεν είναι χώρος επιβεβαίωσης ταυτοτήτων. Είναι πεδίο άσκησης εξουσίας με στόχο την αλλαγή της πραγματικότητας. Και χωρίς συνεργασίες, αυτή η δυνατότητα απλώς δεν υπάρχει.

Η άρνηση συνεργασιών δεν είναι ουδέτερη στάση. Παράγει συγκεκριμένο αποτέλεσμα: αφήνει τη Δεξιά να κυβερνά χωρίς ουσιαστική εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Η υπέρβαση αυτού του αδιεξόδου δεν μπορεί να προκύψει από μικρές διορθώσεις. Απαιτεί πολιτικό θάρρος, ειλικρίνεια και μια συνειδητή μετατόπιση από τη λογική της αυτάρκειας στη λογική της σύνθεσης.

Γιατί τελικά, η πραγματικότητα είναι απλή:

χωρίς συνεργασία δεν υπάρχει εξουσία

και χωρίς εξουσία δεν υπάρχει πολιτική αλλαγή.

Καρακόνερο: από τον καταυλισμό στη λύση – ένταξη, κανόνες και ευθύνη

 

Το Καρακόνερο δεν είναι πια ένα τυχαίο σημείο στη Ρόδο. Έχει εξελιχθεί σε σύμβολο μιας χρόνιας αποτυχίας διαχείρισης: πρόχειρες εγκαταστάσεις δίπλα σε τουριστικές υποδομές, περιβαλλοντική υποβάθμιση, επαναλαμβανόμενες εντάσεις με κατοίκους και υπηρεσίες. Μαζί με αυτά, υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν βοηθά να αποσιωπούμε: παραβατικές συμπεριφορές από μερίδα Ρομά, μικροκλοπές, παράνομες συνδέσεις ρεύματος, πυρκαγιές, αλλά και επικίνδυνες πρακτικές στον χώρο της άτυπης «ανακύκλωσης», όπως η καύση καλωδίων για την απόσπαση χαλκού. Αυτές οι πρακτικές έχουν σοβαρότητα περιβαλλοντικό και υγειονομικό αποτύπωμα για τους ίδιους τους κατοίκους του καταυλισμού και για τις γύρω γειτονιές.

Η αποσιώπηση αυτής της πλευράς είναι λάθος. Αφήνει χώρο σε ακραίες φωνές να γενικεύουν συλλογικά και να προτείνουν λύσεις «εκκαθάρισης», που δεν συνάδουν με το κράτος δικαίου. Από την άλλη, η απλή καταστολή χωρίς σχέδιο ένταξης έχει αποδειχθεί εξίσου αναποτελεσματική: κάθε «εκκαθάριση» μετακινεί το πρόβλημα λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, μέχρι να επιστρέψει στο ίδιο σημείο. Το Καρακόνερο είναι το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής του «μπαλώματος».

Ας το πούμε καθαρά: ο πρόχειρος καταυλισμός στο Καρακόνερο δεν είναι αποδεκτή μορφή διαβίωσης. Είναι επικίνδυνος για ανθρώπινες ζωές, δημιουργεί υγειονομικούς κινδύνους, υποβαθμίζει τον δημόσιο χώρο και λειτουργεί ως θερμοκήπιο παραβατικότητας. Η Πολιτεία και ο Δήμος οφείλουν να εφαρμόζουν τον νόμο: αιγιαλοί, λιμενικές ζώνες, κοινόχρηστοι χώροι και επικίνδυνες περιοχές δεν είναι χώροι κατοίκησης. Όμως η νομιμότητα δεν μπορεί να σημαίνει απλώς «φύγετε από εδώ». Αν δεν υπάρξουν πραγματικές εναλλακτικές στέγασης, η απομάκρυνση γίνεται απλώς ανακύκλωση της φτώχειας.

Η λύση δεν βρίσκεται στη δημιουργία ενός νέου, «ωραιοποιημένου» καταυλισμού αλλού. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η απο-γκετοποίηση μέσω διάχυτης στέγασης στον αστικό ιστό, με συνοδευτικές κοινωνικές υπηρεσίες, είναι το πιο αποτελεσματικό μοντέλο. Σε πόλεις της Ισπανίας εφαρμόστηκαν προγράμματα εξάλειψης παραγκουπόλεων με μετεγκατάσταση οικογενειών σε κανονικές κατοικίες μέσα σε γειτονιές, ενώ σε βόρειες χώρες πολιτικές «πρώτα η στέγη» (Housing First) απέδειξαν ότι η σταθερή κατοικία, όταν συνοδεύεται από υποστήριξη, μειώνει τη μακροχρόνια περιθωριοποίηση. Το κοινό νήμα αυτών των παραδειγμάτων είναι σαφές: όχι νέες χωρικές εξορίες, αλλά ένταξη στον κανονικό ιστό της πόλης.

Η ένταξη, όμως, δεν είναι μονόδρομος παροχών. Είναι συμβόλαιο αμοιβαιότητας. Η κοινωνία της Ρόδου έχει δικαίωμα στην ασφάλεια και την τήρηση κανόνων. Όποιος παρανομεί λογοδοτεί ατομικά, ανεξαρτήτως καταγωγής. Ταυτόχρονα, όσοι εντάσσονται σε στεγαστικά προγράμματα οφείλουν να δεσμεύονται σε βασικές υποχρεώσεις: σχολική φοίτηση των παιδιών, κανόνες συμβίωσης στις γειτονιές, συνεργασία με κοινωνικούς λειτουργούς, συμμετοχή σε νόμιμες μορφές απασχόλησης. Μόνο έτσι το πρόγραμμα γίνεται κοινωνικά αποδεκτό και βιώσιμο.

Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην παραοικονομία της “ανακύκλωσης”. Η καύση καλωδίων για την ανάκτηση χαλκού δεν είναι «παραδοσιακή δραστηριότητα», αλλά παράνομη και τοξική πρακτική που ρυπαίνει τον αέρα και το έδαφος, εκθέτοντας κυρίως παιδιά σε επικίνδυνους ρύπους. Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι διπλή: αυστηρή εφαρμογή της περιβαλλοντικής και ποινικής νομοθεσίας σε όσους καίνε καλώδια και σε όσους αγοράζουν μέταλλο χωρίς παραστατικά, και ταυτόχρονα δημιουργία νόμιμων διεξόδων απασχόλησης στην ανακύκλωση (κοινωνική εργασία, αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις, εκπαίδευση σε μη ρυπογόνες μεθόδους). Αν δεν κοπεί η «αγορά» της παρανομίας, το κίνητρο θα αναπαράγεται.

Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να αγνοούμε: η προστασία από ρατσιστική βία. Σε περιόδους έντασης, ακραίες ομάδες επιχειρούν να μετατρέψουν ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα σε πεδίο στοχοποίησης ανθρώπων. Το κράτος δικαίου δεν διαπραγματεύεται με τον ρατσισμό ούτε επιτρέπει αυτοδικία. Η απομάκρυνση από ακατάλληλους χώρους πρέπει να γίνεται θεσμικά, με κοινωνική διαμεσολάβηση και προστασία όλων των εμπλεκομένων, ώστε να μην ανοίγουν επικίνδυνες χαραμάδες βίας.

Τι σημαίνει αυτό, πρακτικά, για τη Ρόδο; Σταδιακή αποσυμφόρηση του Καρακόνερου, μικρής κλίμακας μεταβατικές λύσεις μόνο ως γέφυρα και όχι ως νέος καταυλισμός, και πιλοτικό πρόγραμμα διάχυτης στέγασης σε κανονικά σπίτια μέσα στην πόλη, με κοινωνική υποστήριξη, έλεγχο τήρησης κανόνων και διασύνδεση με εργασία. Παράλληλα, συστηματικοί έλεγχοι για περιβαλλοντικά εγκλήματα και παραοικονομία, ώστε η ένταξη να μη συνυπάρχει με την ανομία.

Το Καρακόνερο μας αναγκάζει να διαλέξουμε: θα συνεχίσουμε να μετακινούμε καταυλισμούς και να ανακυκλώνουμε την περιθωριοποίηση ή θα επενδύσουμε σε μια δύσκολη, αλλά ουσιαστική πολιτική ένταξης με κανόνες και λογοδοσία; Η δεύτερη επιλογή δεν υπόσχεται θαύματα. Υπόσχεται όμως κάτι πιο σπάνιο στην ελληνική δημόσια διοίκηση: μια ρεαλιστική πιθανότητα να κλείσει ο κύκλος του προβλήματος – αυτή τη φορά οριστικά.

για μπαρ και πάλι ο λόγος

θέλω να το γράψω μέρες.

Τα μπαρ με καθήμενους και οριοθετημένες θέσεις δίνουν σαφώς μεγαλύτερη προστασία από οποιαδήποτε μη ελεγχόμενη συγκέντρωση κόσμου. Αφήστε τα ανοιχτά μέχρι τις 2 το βράδυ και μετά καλό θα ήταν να απαγορεύσετε την πώληση και την κατανάλωση αλκοόλ σε δημόσιους χώρους όπως συμβαίνει χρόνια στην υπόλοιπη Ευρώπη μετά από κάποια ώρα. Στην Ισπανία πχ είναι μετά τις 11 (σε δημόσιους χώρους λεμε).

Κανονίστε επιτέλους το πλαίσιο λειτουργίας μπαρ, καφέ, κλάμπ, εστιατορίων και καταστηματων με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει κυκλική ροή και όχι συνωστισμός.

Προτείνω πχ:

07 το πρωι ως τις 12 το βράδυ, καφέ και εστιατόρια

12 το μεσημέρι έως 2 το βράδυ τα μπαρ

9 το βράδυ μέχρι και 07 το πρωί τα κλαμπ και τα νυχτερινά κέντρα.

Take away και delivery 24 ώρες την ημέρα χωρίς πώληση αλκοόλ από τις 11πχ το βράδυ και μέχρι τις 07 το πρωι.

Οχι στις μεικτές άδειες αλλά σε δυνατότητα επιλογής ωραρίου σε ένα μπαρ που θέλει να είναι ανοιχτό 9-07 ή σε ένα εστιατόριο που θέλει να είναι ανοιχτο 12-02 με αντίστοιχη ρύθμιση της άδειας.

Μειωμένο ΦΠΑ 13% ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΟΤΑ μέχρι τις 23:00 και αυξημένο στο 24% για όλα εκτός take away φαγητού μετά.

Πληρωμή ΜΟΝΟ με κάρτες για όλα εκτός take away-delivery, 23:00-07:00

Καταργηση επιτέλους του τέλους παρεπιδημούντων και δυνατότητα άδειας κλαμπ ευκολότερα σε μικρότερους χώρους, χωρίς την ανοησία των θέσεων στάθμευσης.

Αν και τα εμπορικά καταστήματα και οι υπηρεσίες έχουν ένα κλιμακωτό ωράριο, πολλά μπορούν να γίνουν ώστε να αποσυμφορηθούν οι ώρες αιχμής. Δεν γίνεται να κλείνουν τα μαγαζιά στις 9 το βράδυ και να περιμένουν τα εστιατόρια και τα μπαρ πχ να γεμίσουν στις 10. Καλό θα ήταν πχ τα εμπορικά να είναι ανοιχτά 9πμ με 6μμ σερί με διάλειμμα για 1 ώρα, (1-3 σε δόσεις για το προσωπικό) όπως λειτουργούσε τόσα χρόνια τέλεια στην Αγγλία.

Τώρα για τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος:

Ειδικές άδειες λειτουργίας που θα καθορίζουν αποστάσεις και εξυπηρετούμενους ανάλογα τον χώρο και τον εξαερισμό που πρέπει επιτέλους να υπάρχει με προδιαγραφές για τους εσωτερικούς χώρους. Οχι έτσι αυθαίρετα 2.2 τετρ ανα πελάτη για ωφέλιμο χώρο. Αυτό σημαίνει πως ένα σχετικά μεγάλο μαγαζί 80 τετραγωνικών με μπαρ που καταλαμβάνει 20 τετραγωνικά, και τουαλέτες 5 τετραγωνικά μπορεί να βάλει μόνο 25 πελάτες, 5-6 τραπεζάκια δηλαδή, όταν το μέσο μπαρ είναι 50 τμ με 35 τμ ωφέλιμο χώρο, δηλαδή μπορεί να εξυπηρετήσει μόνο 15 άτομα. Αυτομάτως πάνε για κλείσιμο αν είναι νομοταγείς, που πρέπει να είναι, ιδιαίτερα κάτω από αυτές τις συνθήκες. Το κράτος οφείλει και πρέπει να στηρίζει αυτούς που τηρούν τους νόμους. Πρέπει λοιπόν αυτό να επανεξεταστεί με κατάθεση σχεδίου διαρρύθμισης, ώστε να τηρούνται αποστάσεις και μέτρα ασφαλείας, πάντα μαζί με τον σωστό εξαερισμό. Επίσης να καθοριστεί το μάξιμουμ εξυπηρετούμενων πελατών, μέσα και έξω με βάση τις αποστάσεις των τραπεζιών, το σχέδιο διαρρύθμισης και τις τουαλέτες, όχι μόνο τα τετραγωνικά του καταστήματος. Διάδρομοι, δυνατότητα τοποθέτησης διαχωριστικών αντί για απλής απόστασης τραπεζιών και άλλα τέτοια που μπορούν να συζητηθούν.

Κλιμάκωση της έντασης μουσικης σε ρεαλιστικά πλαίσια, δηλαδή 70dB συνοδευτικά για εστιατόρια και καφέ, με εξαίρεση την ζωντανή μουσική που πρέπει να είναι στα 85dB όπως και σε όλα τα μπαρ στον εσωτερικό και μόνο χώρο, με εξαίρεση τα 65 σε εξωτερικό αν δεν υπάρχει ενόχληση στην περιοχή. Καμία μουσική σε εξωτερικό χώρο μετά τις 23:00 εκτός αν υπάρχει πρόβλεψη από τον εκάστοτε Δήμο για μέχρι τις 12 για καλοκαίρι και τουριστικές περιοχές.

110dB (ταβάνι) για κλαμπ και νυχτερινά κέντρα με ζωντανή μουσική. Υποχρεωτικό μετρητή σε εμφανές σημείο και καταγραφέα dB στα μπαρ και κλαμπ. Να σταματήσουν επιτέλους οι αυθαίρετες μετρήσεις που μας τρέχουν σε δικαστήρια χωρίς λόγο. Αυτά και πολλά άλλα μετά από χρόνια στην δουλειά, στην μουσική αλλά και ως κάτοικος επιβαρυμένης τουριστικά και ηχητικά περιοχής.

Σύγχρονη αρχιτεκτονική και χαμένος πολιτισμός

Ένα διαφορετικό κείμενο για σήμερα. Ξεκινάει από τα γενικότερα αισθητικά μας οικιστικά κριτήρια και καταλήγει -που αλλού;- στην Παλιά Πόλη.

Αναρωτιέμαι μερικές φορές πως έχει καταλήξει να είναι έτσι η πόλη που ζούμε. Πως είναι δυνατόν να υπάρχει εκείνη η χρονική στιγμή όπου μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού αποφασίζει να αναδιαρθρώσει την περιοχή που ζει με διάφορες παρεμβάσεις, αρχιτεκτονικές, οικιστικές, συγκοινωνιακές, ακόμα και τρόπου διασκέδασης. Για ποιο λόγο πχ, όπου ανοίξει ένα πετυχημένο κατάστημα, ανοίγουν και άλλα και δημιουργείται ένα εμπορικό κέντρο από το πουθενά; Για ποιο λόγο αποφάσισαν οι πατεράδες και οι παππούδες μας να γκρεμίσουν όλα σχεδόν τα νεοκλασικά σπίτια στο κέντρο της Ρόδου και να τα αντικαταστήσουν με πολυκατοικίες; Είχαν πρόβλημα χώρου ή ήταν απλά θέμα μόδας το όνειρο του διαμερίσματος;

Πόσοι κήποι με βουκαμβίλιες χάθηκαν για να γίνουν τσιμεντένια μαγαζιά με βιτρίνες που τώρα παραμένουν βρώμικες και άδειες σε περιοχές όπου δεν υπάρχει πλέον εμπορική κίνηση; Γιατί ποιους λόγους το Νιοχώρι άλλαξε από την μεγαλοπρεπή αστική περιοχή της πόλης, στο απόλυτο χάος της πολεοδομικής παράβασης; Οι κάτοικοι δεν έβλεπαν την γειτονιά τους να καταστρέφεται; Γιατί δεν αντέδρασαν παρά άφησαν το καλοφτιαγμένο παλιό κτήριο τους να μεταμορφωθεί σε ένα αρπακολατζίδικο αρχιτεκτονικό κακούργημα; Και καλά αυτοί που το έκαναν μόνο για τα φράγκα. Πόσοι όμως ξεγελάστηκαν να πιστέψουν πως θα έχουν μια καλύτερη ζωή σε τέσσερις τοίχους με μια ιδέα θέας, όταν παλαιότερα μπορούσαν να μυρίσουν τις τριανταφυλλιές του κήπου τους; Βλέπω την κατάντια που έχουν τα Μαράσια της πόλης μας και το μόνο που μπορώ να συμπεράνω, είναι πως πάσχουμε από διαταραχή της αισθητικής, ενώ είναι σχεδόν αδύνατο να μπορέσουμε να ζήσουμε όμορφα πλέον, γιατί έχουμε χάσει το καλόγουστο σκηνικό της ζωής μας.

Όσο και να μας "βολεύει" το τεχνολογικό αστικό περιβάλλον, πάντα θα αναζητούμε την γοητεία της φύσης και της θάλασσας, είτε κρυμμένη διακριτικά σε ένα ταξίδι, είτε σε ένα καφέ στην παραλία ή στο βουνό, είτε βάζοντας πίνακες με τοπία και βότσαλα στους τοίχους μας, αναζητώντας μια χαμένη γαλήνη. Χωρίς απλότητα και φυσική αισθητική, είναι δύσκολο να βρεις την ηρεμία σου.

Δεν κατηγορώ όμως καμιά πολεοδομική υπηρεσία που δεν κάνει καλά την δουλειά της. Μόνοι μας βγάζουμε τα μάτια μας, μόνοι μας αποκοπήκαμε από οποιαδήποτε αισθητική, δημιουργήσαμε άναρχες πόλεις και αφιλόξενες περιοχές. Και λαδώσαμε ενδεχομένως για αυτό. Ούτε καν το όραμα του Le Corbusier δεν τολμήσαμε να αξιοποιήσουμε, ούτε την πρακτικότητα του κινήματος του Bauhaus για να κάνουμε λίγο πιο αξιοπρεπή την σύγχρονη μας πόλη, αν τόσο πολύ μας άρεσαν οι πολυκατοικίες.

Θεωρώ λάθος να μιλάμε μόνο για άναρχη δόμηση και κακογουστιά μόνο σε μεγέθη Αθήνας ή Θεσσαλονίκης. Μπορεί να υπάρχει ακόμα και σε μικρογραφία, με όλα τα κουσούρια της. Δείτε την Ρόδο και την άναρχη ανάπτυξη της Ανάληψης. Δρόμοι χωρίς σχεδιασμό, άλλου στενοι, αλλού όχι, χωρίς πράσινο, χωρίς υποδομές ή στάθμευση. Σε λίγο το ίδιο θα συμβεί και στην γειτονική περιοχή γύρω από την Ηλ Βενέζη.

Ελα μωρέ, χωράφια είναι, δεν χρειάζεται...  και τα λάθη του παρελθόντος επαναλαμβάνονται τραγικά, ξανά και ξανά. 

Είναι αδύνατον να αποκτήσουμε ξαφνικά την αισθητική μιας μέσης ιταλικής κωμόπολης ή ακόμα και μιας άλλης μικρής πόλης της δυτικής Ευρώπης. Την χάσαμε μέσα σε λίγα χρόνια. Φανταστείτε και δείτε από παλιές φωτογραφίες πως ήταν η Ρόδος πριν από 50-60 χρόνια. Πριν τις κατεδαφίσεις και τα αυθαίρετα. Πριν το μπετόν, πριν ακόμα τα χωρια μας προσπαθήσουν να μιμηθούν την νεοπλουτιστική αισθητική και χάσουν μια για πάντα τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα.

Όταν έφυγαν οι Ιταλοί κατακτητές από το νησί, άφησαν πίσω ένα ολόκληρο αρχιτεκτονικό σχέδιο για την αξιοποίηση του, που μισαλλόδοξα και μόνο αποφασίσαμε να εξαφανίσουμε. Με περίσσεια ηλιθιότητα χαρακτηρίστηκαν φασιστοειδή τα κτήρια του Μαντρακίου, χωρίς καν να δούμε τις φάσεις της εξέλιξης τους και την χρησιμότητα τους. Μετα βίας σώθηκαν από γκρέμισμα το Ελλη και το Ρόδων από την αξιοποίηση που ήθελε η χούντα. Τώρα, καυχιόμαστε για ένα ωραίο δρόμο στο κέντρο, όταν το μόνο που κάναμε από το 1950 και μετά είναι να γκρεμίζουμε οτιδήποτε παλιό και να το αντικαθιστούμε από ένα εκμοντερνισμένο κακέκτυπο κάποιου κτηρίου σε κάποια μεγαλούπολη.

Έτσι ρημάξαμε το Νιοχώρι, αφήνοντας την Δηλμπεράκη να αναρωτιέται τι έγινε και έχασε την αξία και την αίγλη της. Έτσι κατέληξε το Μαντράκι να έχει γυάλινα κτήρια και πολυκαταστήματα που σου δίνουν την αίσθηση του δήθεν συγχρονου, κακοφτιαγμένου όμως, φτωχου συγγενή του πραγματικού μοντερνισμού, κάτι που έρχεται σε πλήρη αντιπαράθεση με όλο το μεγαλοπρεπες παρελθόν των ελάχιστων πλέον νεοκλασικών που είτε έχουν την τύχη να βρίσκονται υπό την εποπτεία κάποιου ρομαντικού ιδιώτη ή να σωριάζονται εγκαταλελειμμένα, μέρα με την μέρα, αναξιοποίητα από το δημόσιο ή τους υπεύθυνους τους. Η αναπτυξη της τουριστικής βραχυπρόθεσμης μίσθωσης έδωσε την ευκαιρία να αναπαλαιωθούν αρκετοί από τους παλιούς αρχιτεκτονικούς θησαυρούς που ομορφαίνουν την πόλη. Αλλά αυτό είναι μια μόδα με διάφορες άλλες αρνητικές προεκτάσεις, όπως πχ την απομάκρυνση του μονίμου κατοίκου, και ούτως ή άλλως δεν πρόλαβε δυστυχώς να σώσει τα περισσότερα.

Η κακογουστία συνεχίζεται και στην χρήση γής. Έτσι καταντήσαμε το ωραιότερο ίσως σημείο της πόλης για καλοκαιρινή βόλτα, την περιοχή πίσω από την Νομαρχία, σε πάρκινγκ, για να εξυπηρετήσει την βαριεστημένη νοοτροπία μας αντί να αναδείξουμε, με την απουσία του αυτοκινήτου, την σημασία του ιστορικού κέντρου. Με τον ίδιο τρόπο μέσα στην Παλιά Πόλη, η πλατεία μπροστά στο παλάτι έγινε παρκινγκ, γιατί δεν μπορούσαμε να βρούμε μια άλλη γενναία λύση. Η νυχτερινή διασκέδαση αντί να πάει σε ένα σημείο όπου δεν θα ενοχλεί και δεν θα ενοχλείται, μπήκε κατευθείαν στην καρδιά της. Και να ήταν μόνο αυτό...

Εκτρώματα που αταίριαστα ξεφυτρώνουν με άνωθεν και καλά εγκρίσεις και δραστηριότητες που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν μέσα στα τείχη, καταστρέφουν μια για πάντα την οικιστική της προοπτική. Οι νόμοι και οι διατάξεις υπάρχουν, δεν τις ακολουθούμε όμως. Θα ήταν κρίμα να τα πετάξουμε για άλλη μια φορά όλα και μετά να αναρωτιόμαστε που πήγε ο τουρισμός που κάποτε γοητευόταν από το νησί και την ζωή σε αυτό.  Πόσο μάλλον σε συνθήκες κρίσης. Πόσο μάλλον όταν το τουριστικό μας προϊόν πρέπει να γίνει μεγαλύτερης διάρκειας και καλύτερης ποιότητας. Αλλά η έννοια του πολιτιστικού τουρισμού είναι άγνωστη στην Ρόδου του sex sea sun sand. Έτσι θα καταντήσουμε και την Παλιά Πόλη, σαν τα μούτρα μας, έρμαια των μικροσυμφερόντων και των ρουσφετιών, αν δεν αλλάξει κάτι σύντομα.

Είναι απαραίτητη μια νέα αρχιτεκτονική προοπτική και ένα καινούργιο μοντέλο σεβασμού στην παράδοση, με έμφαση στην προώθηση της καλαισθησίας, για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις σύγχρονες αντιξοότητες και τις αιφνίδιες κρίσεις. Δεν θα εξαρτόμαστε από κανέναν τουρ οπερέιτορ όταν η ίδια η πόλη και το νησί γενικότερα θα είναι από μόνο του πόλος έλξης όπως τόσοι άλλοι ιστορικοί και πολιτιστικοί προορισμοί στον κόσμο.


Υ.Γ. Στεναχωριέμαι που δεν έχω σπουδάσει αρχιτεκτονική, αν και πάντα φλέρταρα μαζί ως τέχνη και αντίληψη. Για μένα είναι ίσως η μεγαλύτερη όλων των τεχνών, είναι η τέχνη της καθημερινότητας μας.

Ένα κλειστο μπαρ στην Μπανανία.

Είμαι ένας κουρασμένος μικρομεσαίος επιχειρηματίας. Δηλαδή, δεν το παίζω διευθυντής, ούτε δίνω εντολές στο προσωπικό μου πίσω από ένα γραφείο, αλλά ευτυχώς για μένα, πρέπει να είμαι μαζί τους και να δουλεύω, σωματικά και πνευματικά, να μπορώ να αντέχω ακόμα και όταν έχω ήδη συμπληρώσει 10 ώρες και να κάνω άλλη μια βάρδια αν χρειαστεί γιατί δεν γίνεται διαφορετικά. Δεν με ενοχλεί. Μπορώ να πω πως αν και με κουράζει μου αρέσει και για αυτό συνεχίζω. Πολλές φορές όμως έρχεται μια στιγμή που έστω και για λίγο μετανιώνω για τις επιλογές μου, Και δεν είμαι μόνος μου. Οι περισσότεροι που έχουν μια δική τους επιχείρηση κατανοούν αυτό το θέμα. Πως σκέφτεσαι συχνά πως είναι καλύτερο να είσαι υπάλληλος αντί για εργοδότης. Και σε καταστάσεις κρίσης, η σκέψη αυτή γίνεται ακόμα εντονότερη. Πόσο μάλλον όταν τόσα χρόνια με μνημόνια και άλλα πολλά, έχεις κουραστεί, χρωστάς, έχεις ρυθμίσεις που τρέχουν, προσπαθείς να τα βάλεις όλα σε μια τάξη και πάντα κάτι γίνεται.

Έχω ένα μπαρ που απασχολεί το μίνιμουμ προσωπικό, με εμένα ως βασικό ή επικουρικό αν χρειαστεί κάτι, με ευθύνη για τις εξωτερικές εργασίες, την συντήρηση, την προώθηση, την μουσική, τα μενού, την εκπαίδευση των εργαζομένων, την ομαλή λειτουργία, τις πληρωμές και πολλά άλλα που γίνονται κάθε μέρα. Το μίνιμουμ αυτό μοντέλο μικρής επιχείρησης απασχολεί 3 άτομα φουλ και 2 μερικής σύν τους dj που χρειάζονται γιατί είναι μπαρ που έρχεσαι για να ακούσεις μουσική και να πιείς ένα καλό ποτό. Αρα αφού είμαστε πάνω από 5 άτομα δεν παίρνουμε εμείς, άσχετα αν δουλεύουμε στην επιχείρηση μας, την επιδότηση. Που καταλήγω; οτι μια οποιαδήποτε μικρή επιχείρηση υγειονομικού ενδιαφέροντος, τις περισσότερες περιπτώσεις δεν μπορεί να ενταχθεί στην επιδότηση.

Θα δοθούν όμως κάποια χρήματα στους εργαζόμενους για να καλύψουν τρέχοντα έξοδα, ενοικια, ψώνια, λογαριασμούς, φάρμακα κτλ κτλ. Ευτυχώς, γιατί χρειάζονται την "πλουσιοπάροχη" στήριξη που είναι γύρω στα 17,7 ευρώ την ημέρα. Πάλι καλά, αν και ελάχιστα, Φαντάσου ένα υπάλληλο με οικογένεια να πρέπει να ζήσει με 800 ευρώ για 2 μήνες, μιας και η μισθοδοσία για τις πρώτες μέρες του Μαρτίου, σίγουρα θα καθυστερήσει με κλειστές επιχειρήσεις.

Η λογική που ακολουθούν δυστυχώς όλες οι κυβερνήσεις μέχρι τώρα λέει πως εμείς με τα μπαρ και καφέ έχουμε πολλά λεφτά. Πως κλείνουμε το βράδυ και βάζουμε στις πλαστικές τσάντες τα φράγκα, πως είμαστε το άντρο της ακολασίας και της φοροδιαφυγής. Μάλλον πολλές ταινίες βλέπετε εκεί στα επιτελεία. Είμαστε αυτοί που έχουμε απίστευτους φόρους στα προϊόντα που διαθέτουμε, από τον καφέ μέχρι το κρασί και την μπύρα, αναγκάζοντας μας να ανεβαζουμε τις τιμές -λόγω κόστους- τόσο πολύ που τελικά περιορίζουμε τον τζίρο μας, μιας και δεν είμαστε μαγαζιά πρώτης ανάγκης. Θα γελάσουμε βέβαια μόλις αρθούν τα περιοριστικά μέτρα, γιατί μάλλον τότε εμείς θα είμαστε η πρώτη ανάγκη...

Θα μείνουμε κλειστά όλο τον Απρίλιο και καλά θα κάνουμε, γιατί η υγεία είναι πάνω από όλα. Εμείς όμως σαν ιδιοκτήτες πρέπει να πληρώσουμε ενοίκιο και πάγια της επιχείρησης, συν το δικό μας ενοίκιο και λογαριασμούς. Χάνουμε μια από τις καλύτερες περιόδους για την επιχείρηση μας, το Πασχα, με κόσμο και κίνηση, καλό καιρό και διάθεση για έξω. Χάνουμε όμως μάλλον και τον Μάιο, με ανυπολόγιστες ζημιές και πάλι, άλλη μια καλή περίοδο πριν ξεκινήσει το καλοκαίρι. Αν πρέπει να γίνει για να γλιτώσουμε κόσμο από την ασθένεια, είμαστε υποχρεωμένοι νομικά και ηθικά να το κάνουμε χωρίς δεύτερη σκέψη.

Έτσι ξεκινάμε από Ιούνιο, γιατί εκεί γύρω προβλέπεται να ανοίγουμε, χωρίς τουρισμό ακόμα, μιας και οι τουρίστες κατα που φαίνεται θα είναι σπίτια τους, έχοντας να αντιμετωπίσουμε τον κλασικό ανταγωνισμό -τουλάχιστον εδώ στην περιοχή μας- τα δεκάδες καλοκαιρινά μαγαζιά και μπιτσόμπαρα που γίνονται κλαμπ με άδεια καντίνας... Με λίγα λόγια φέτος είναι μια χαμένη χρονιά. Χρειαζόμαστε δυστυχώς και εμείς την ίδια βοήθεια, όπως και το προσωπικό μας, για να μπορέσουμε απλά να επιβιώσουμε σε πρώτο βαθμό. Αλλά δυστυχώς το πρόβλημα δεν είναι μόνο στα άμεσα έξοδα. Τα έξοδα μας, ακόμα και αν τα βάλεις σε λογικό πλαίσιο είναι πάρα πολλά και χρειάζονται τουλάχιστον 3-4 μήνες καλής δουλειάς για να ισοσκελίσουν μόνο οι ζημιές από την περίοδο που είσαι αναγκαστικά -και καλώς λέω και πάλι- κλειστά. Δεν φαίνεται όμως στον ορίζοντα κάτι τέτοιο.

Δεν είμαστε όμως μια απλή επιχείρηση. Οπως πολλές άλλες που λειτουργουν σε ετήσια βάση σε τουριστικές περιοχές, έχουμε ανάγκη τον τουρισμό. Και χωρίς αυτόν, ότι επίδομα και να πάρουμε στην περιοχή που ζουμε, είναι απλά ημίμετρα χωρίς βάθος χρόνου. Θα  χρειαστούμε λοιπόν και επιπλέον στήριξη, με δόσεις σε πληρωμή ενοικίων, με νέες ρεαλιστικες ρυθμίσεις για όλες τις οφειλές, κουρέματα, δάνεια για έκτακτες δαπάνες και κατανόηση ώστε να μην χαθούν θέσεις εργασίας. Ακόμα όμως και αυτά δεν είναι αρκετά.

Ερχεται μια τουριστική σεζόν χαμένη, πολλοί άνθρωποι χωρίς εργασία και επιχειρήσεις που θα ζητάνε την ελεημοσύνη του κράτους για τις ανάγκες τους. Μια ελεημοσύνη που γίνεται μονόδρομος από την στιγμή που έχουμε αποφασίσει σαν τόπος να ακολουθήσουμε την λογική της Μπανανίας, να πουλάμε μόνο τουρισμό, μιας και δεν έχουμε κάτι άλλο να πουλήσουμε. Η μονο-οικονομία αυτή είναι πάντα καταστροφική σε συνθήκες κρίσεων, όπως αυτής που ζούμε ή μιας άλλης που θα μπορούσε να προέλθει από πολλές άλλες αιτίες, όπως πχ ένα θερμό επεισόδιο με την Τουρκία.

Η λογική όμως αυτή της Μπανανίας έγινε με πλάτες των κυβερνητικών πολιτικών των τελευταίων 40 ετών, όταν δόθηκε όλο το βάρος και πάρα μα πάρα πολλά φράγκα στον τουρισμό, με τον κόσμο να παίρνει αναπτυξιακές επιδοτήσεις, για να φτιάξει από οικογενειακά κακόγουστα φτηνιάρικα καταλύματα μέχρι μεγάλες μονάδες και resort που τελικά κατέστρεψαν την ποιότητα φέρνοντας τον τουρισμό με τα βραχιολάκια. Δεν υπάρχει ομαλή οικονομία. Δεν υπάρχουν υποστηρικτικές επιχειρήσεις, πρωτογενούς τομέα πχ, δεν υπάρχουν τοπικά προϊόντα βιοτεχνίας και γαστρονομίας ώστε να μπορούμε να ξανακάνουμε τοπικά μια επανεκκίνηση χωρίς πολλά προβλήματα. Επομένως θα χρειαστούμε κάτι παραπάνω από την ελεημοσύνη του κράτους.

Είναι ευκαιρία λοιπόν αντί να στηρίξουμε και πάλι άμεσα και αβίαστα τον τουρισμό, αυτήν την φορά να αναπτύξουμε τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, που θα ενισχύσει με την σειρά του τον τουρισμό, αφήνοντας όμως περιθώριο κέρδους στην τοπική οικονομία μέσω της παραγωγης. Σταδιακά με την αλλαγή προφίλ του επισκέπτη και την παράλληλη ανάπτυξη μιας οικονομίας που στηρίζεται και σε άλλους πυλώνες, οι κρίσεις θα μπορούσαν να είναι μικρότερες ή πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν.

Είναι η σειρά του κράτους να ανταποδώσει για όλα τα έσοδα που λαμβάνει από τον τουρισμό και να στηρίξει με έξυπνους τρόπους τις τοπικές οικονομίες. Να δούμε με σοβαρότητα μέχρι πότε μπορούμε να επενδύουμε σε νέα δωμάτια και που χρειάζεται τελικά να επενδύσουμε πραγματικα. Θα χρειαστούμε μια γερή χρηματοδότηση που θα μας κάνει να αναθεωρήσουμε το απαρχαιωμένο και προβληματικό μοντέλο στρέφοντας κόσμο από τον τουρισμό στην παραγωγή. Να δοθούν χρήματα σε μοντέλα που παντρεύουν τον τουρισμό με την ανάπτυξη και προώθηση των τοπικών προϊόντων, που αφήνουν λεφτά πραγματικά στην τοπική οικονομία, που προσφέρουν στην ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων που θα μπορούν στην συνέχεια να πουλάνε ακόμα και στο εξωτερικό. Τυποποιημένα και ελεγχόμενα, όχι μόνο λάδι και κεραμικά, αλλά σάλτσες και αλλαντικά, ψαρικά και τυροκομικά, ζυμαρικά και νέα σύγχρονα οινοπνευματώδη. Να επενδύσουμε στην καλαισθησία και τον πολιτισμό, στην βιοτεχνία και την δημιουργικότητα, στον έξυπνο τουρισμό εμπειριών και να ξεφύγουμε από το sun-sea-sex που έχει ως αποτέλεσμα την σταθερή μείωση της ποιότητας και την συνεχή σπατάλη πόρων σε ένα νησί που τους έχει ανάγκη. Πόσα άλλα resort θα αντέξουμε; Πόσα εργοστάσια ΔΕΗ χρειαζόμαστε ακόμα;  Πόσα φράγματα; Πόσες ακόμα δημόσιες παραλίες θα χαθούν σε "αποκλειστική" χρήση; Πόσο ακόμα θα μεταβληθεί το τοπίο για να εξυπηρετήσει τους τουρίστες που δεν βγαίνουν έξω από το ξενοδοχείο τους;

Το ξέρω ότι το πήγα από το προσωπικό στο γενικό, αλλά το θέμα μας αυτήν την στιγμή δεν είναι αν θα επιβιώσω εγώ, αλλά πως θα θωρακιστούμε όλοι μας, ώστε να μην χρειάζεται η ελεημοσύνη κανενός όταν υπάρχει τέτοια ανάγκη όπως η τωρινή και να κοιτάξουμε το μέλλον με καλύτερες προοπτικές.

περί ηλεκτρονικής εκπαίδευσης.

Προσπαθώ τις τελευταίες μέρες να βοηθήσω τον γιό μου με τα ηλεκτρονικά του μαθήματα. Το πρόγραμμα είναι τραγικό και δείχνει απαρχαιωμένο για 2020. Τραγική είναι και η ποιότητα του σέρβερ που δεν σηκώνει τόση κίνηση αλλα προσπαθεί. Μέσα σε όλα αυτά βλέπω και την παρούσα κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης και ας με συγχωρέσουν οι φίλοι δάσκαλοι και καθηγητές, που ενδεχομένως καταβάλουν και αυτοί μεγάλη προσπάθεια να κατανοήσουν την λειτουργία (δυσλειτουργία) αυτού του συστήματος. Δύσχρηστο, με μενού και ανούσιες εγγραφές ταλαιπωρίας, χωρίς ενσωματωμένη τηλεδιάσκεψη ή τουλάχιστον με αυτόματη σύνδεση χρήστη σε ένα εξωτερικό πρόγραμμα, χωρίς την δυνατότητα δημιουργίας ενός κοινόχρηστου εκπαιδευτικού βίντεο από τους καθηγητές στους μαθητές παρά μόνο με link.

 Σας έχουν πει ποτέ πως για τα προγράμματα της Microsoft στα οποία εκπαιδεύονται τα πιτσιρίκια είναι απαραίτητο να τα ΑΓΟΡΑΣΕΙΣ; Έχετε υπόψη σας τις τιμές; Είναι γύρω στα 150€ για μαθητική περιορισμένη χρήση. Γιατί δεν μαθαίνουν ένα OpenOffice ή κάποιο άλλο αξιόλογο ανοιχτό πρόγραμμα να τελειώνουμε; Γιατί δεν μαθαίνουν τα παιδιά αυτές τις δωρεάν εφαρμογές παρά μόνο προγράμματα της Microsoft; Εδώ και χρόνια δείχνω στον γιό μου πως να χρησιμοποιεί ανοιχτό λογισμικό για να κάνει τις εργασίες του, που δίνονται σε word ή excel κτλ. Δεν είναι προώθηση αυτή εκ μέρους του υπουργείου μιας συγκεκριμένης εταιρείας με πλατφόρμα επί πληρωμή; Θα μου πείτε, μπορείς να το κατεβάσεις σπασμένο κτλ. Δεν είναι όμως αυτή λύση. Η λύση είναι να μην χρειάζεται ο μαθητής να αγοράζει το λογισμικό που του είναι απαραίτητο για το σχολείο ή ακόμα και για το πανεπιστήμιο. Ανοιχτά προγράμματα. Δύσκολο; αυτό το κείμενο το έγραψα σε google docs, το πιό απλό από τα δωρεάν…

 Χρειάζεται οπωσδήποτε μια επιστημονική κατάρτιση στον τρόπο χρήσης της ηλεκτρονικής εκπαίδευσης που τόσα χρόνια αδικαιολόγητα δεν έχει γίνει, δυστυχως από κανέναν. Παράδειγμα απλό: μας στέλνετε αρχεία pdf με ασκήσεις που πρέπει να γίνουν convert σε κάτι άλλο για να μπορέσουν οι μαθητές να τις κάνουν. Πρέπει δηλαδή να κατεβάσουμε ένα έξτρα πρόγραμμα εμείς οι γονείς αν έχουμε την τύχη να καταλαβαίνουμε λίγο από αυτά. Γιατί δεν γίνονται όλα απλά, σε μιά ανοιχτή πλατφόρμα -που υπάρχουν αρκετες- με συγκεκριμένο τύπο αρχείων κατάλληλο για κάθε μάθημα και δωρεάν…  Γιατι υπάρχει από το υπουργείο η υπόθεση πως όλοι έχουν PC? έχετε πάρει χαμπάρι πως ο περισσότερος κόσμος έχει πλέον tablet και smartphone; Και πάλι καλά που έχουμε, εμείς οι προνομιούχοι. Πόσα άλλα παιδιά δεν έχουν και είναι αντισυνταγματικά αυτήν την στιγμή αποκλεισμένα από την ΔΩΡΕΑΝ εκπαίδευση; Παιδιά που χρειάζονται πολύ το σχολείο για να ξεφύγουν από το γκέτο ή την κακοτυχία τους. Μην έχετε δύο ταχύτητες όταν δεν μπορούν να εφαρμοστούν τα μέτρα σε όλους. Ωραία η online μάθηση, αλλά για όλους και με δωρεάν πρόσβαση στον απαραίτητο εξοπλισμό.

Και μέσα σε όλην αυτήν την αναμπουμπούλα των ημερών να σας υπενθυμίσω πως το διαδίκτυο είναι πλέον δικαίωμα και απαραίτητο για όλους και ως εκ τούτο πρέπει να είναι δωρεάν ή επιδοτουμενο τουλαχιστον στους μαθητες. Καλή η κίνηση με τους παρόχους κινητής για δωρεάν πρόσβαση σε σελίδες, αλλά δεν αρκεί. Πρέπει να ξέρεις πως θα στείλεις δεδομένα από το κινητό σου στο τάμπλετ ή στον υπολογιστή. Πρέπει ο γονέας να ξέρει. Και αν δεν ξέρει για διάφορους λόγους, δεν έχει πρόσβαση και ο μαθητής, ιδιαιτέρως των μικρών τάξεων (και δυστυχώς των χαμηλών τάξεων γενικότερα). 

 Αυτή η κρίση μας δείχνει πολλά πράγματα, πόσα είναι χρήσιμα, ακόμα και δικαιωματικά απαραίτητα για μια σύγχρονη κοινωνία. Η πρόσβαση στην πληροφορία και στην ηλεκτρονική παιδεία για όλους είναι σίγουρα ένα από αυτά.

"Κοινωνική Μηχανική" : το πείραμα των 5 πιθήκων

Vic Chesnutt - Everything I Say

Art Ensemble Of Chicago theme de yoyo

Charles Mingus Meditations On Integration

Andy McKee - Into the Ocean - www.candyrat.com

Μερικές φορές είναι καλύτερα να αφήσεις κάποιον άλλο να εκφράσει αυτό που σκέφτεσαι.

Πρόγραμμα εξοικονόμησης ενέργειας

Πάντοβα, ή πώς μειώνεται άμεσα το ενεργειακό κόστος και το οικολογικό αποτύπωμα της αυτοδιοικητικής μηχανής

Γύρω στα τα τέλη του 2005 οι δημοτικές αρχές της Πάντοβα, των 400.000 κατοίκων, αποφάσισαν να προχωρήσουν στην σύνταξη ενός μακρόπνοου προγράμματος σημαντικής περικοπής του ενεργειακού κόστους της αυτοδιοικητικής μηχανής και, παράλληλα, δραστικής μείωσης του οικολογικού της αποτυπώματος. Η σύνταξη του «Δημοτικού Προγράμματος Ενεργειακής Εξοικονόμησης» κρίθηκε τόσο επίκαιρη όσο και αναγκαία αφενός για την κάρπωση των σοβαρών κινήτρων που είχαν θεσμοθετηθεί στο πεδίο της εξοικονόμησης ενέργειας και την ετήσια εξοικονόμηση σημαντικών οικονομικών πόρων και αφετέρου για πολυπόθητη υιοθέτηση των στόχων του πρωτοκόλλου του Κιότο αναφορικά με την μείωση των ρυπογόνων εκπομπών και την κλιματική αλλαγή. Την καταλυτική ώθηση στην εκπόνηση του προγράμματος έδωσε η πεποίθηση του σημαντικού ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης στην συστηματική προαγωγή των παρεμβάσεων στο πεδίο της ενεργειακής εξοικονόμησης: οι επεμβάσεις που υλοποιεί ο Δήμος στα πλαίσια των περιουσιακών του στοιχείων επιδρούν μεν σημαντικά στην μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης της αυτοδιοικητικής μηχανής αλλά ενεργούν καταλυτικά και σαν παράδειγμα για τον πολίτη και τον ιδιωτικό τομέα.


Η εκπόνηση του προγράμματος εκκίνησε με τον καθορισμό 4 τομέων επέμβασης που θα επέτρεπαν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα, με τα αμεσότερα οφέλη, ως προς τους προκαθορισμένους στόχους:
1. Τον τομέα του δημόσιου φωτισμού.
2. Εκείνο του δικτύου των σηματοδοτών της πόλης.
3. Τον τομέα του κτιριακού δυναμικού του Δήμου.
4. Τον τομέα των οχημάτων της δημοτικής αρχής.
Ο προγραμματισμός της επέμβασης και στους 4 τομείς στηρίχθηκε σε 3 βασικά κριτήρια και σε ένα πλαίσιο ενδελεχών αναλύσεων, δεδομένων και επιθυμούμενων αποτελεσμάτων, τόσο από οικονομικής όσο και από οικολογικής σκοπιάς:
α). Βέλτιστη δυνατή επιλογή του πάροχου ηλεκτρικής ενέργειας, στην απελευθερωμένη πλέον αγορά του τομέα της χώρας, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή τιμή μονάδας συναρτήσει της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.
β). Βελτιστοποίηση της οικονομικής και οικολογικής ποιότητας των εγκαταστάσεων.
γ). Βελτιστοποίηση του συστήματος λειτουργίας και διαχείρισης των εγκαταστάσεων από οικονομικής και οικολογικής σκοπιάς.
δ). Ανάλυση της ενεργειακού προφίλ της αυτοδιοικητικής μηχανής, πριν από την εφαρμογή του προγράμματος, έτσι ώστε να αξιολογηθεί κατάλληλα το ύψος της ενεργειακής της κατανάλωσης και το ετήσιο κόστος της.
ε). Καθορισμός των επιθυμούμενων δεικτών κατανάλωσης και οικολογικής ποιότητας έτσι ώστε να εντοπιστούν όλα τα σημεία οικονομικής και οικολογικής αναποτελεσματικότητας αναφορικά με τους συγκεκριμένους τομείς επέμβασης.
στ). Υπολογισμός του οικονομικού κόστους και του οικονομικού κέρδους που συνεπάγεται η επέμβαση στα πλαίσια του επιθυμούμενου χρόνου απόσβεσης της απαιτούμενης επένδυσης και της διαχρονικής της αποδοτικότητας.
ζ). Καθορισμός του περιβαλλοντικού κέρδους από την σκοπιά της ποιότητας και της ποσότητας των ρύπων που δεν θα εκλύονται στην ατμόσφαιρα μετά την ολοκλήρωση του έργου.

Η σύνταξη του προγράμματος απαίτησε την εντατική ενασχόληση μιας ομάδας εργασίας για 8 μήνες, με την συμμετοχή των τεχνικών γραφείων του δήμου και μιας από τις πλέον έγκυρες εταιρείες του τομέα ενεργειακών τεχνολογιών της χώρας, πρόβλεπε δε μια πρώτη ετήσια εξοικονόμηση της τάξης του 1.2 εκ. ευρώ:
α). 600.000 ευρώ ετησίως μέσω της επέμβασης σε όλα τα σημεία δημόσιου φωτισμού - αντικατάσταση των συνήθων λαμπτήρων πυράκτωσης με λαμπτήρες ατμών νατρίου, με ετήσια εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας της τάξης των 6.543.000 Kwh και ετήσια μείωση της εκπομπής CO2 κατά 4.138 τόνους.
β). 150.000 ευρώ ετησίως από την επέμβαση στο πεδίο των σηματοδοτών της πόλης - αντικατάσταση των συνήθων λαμπτήρων πυράκτωσης με μέση διάρκεια ζωής 6 μηνών - ή 4.000 ωρών - με λαμπτήρες τεχνολογίας λεντ οι οποίοι προσφέρουν διάρκεια ζωής 10 ετών - ή 80.000-100.000 ωρών - και καταναλώνουν 80% λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα, επιτρέποντας εξοικονόμηση της τάξης των 97.000 ευρώ ετησίως στο πεδίο της συντήρησης και 32.000 ευρώ ετησίως σε εκείνο της κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος.
γ). 400.000 ευρώ ετησίως από την αντικατάσταση 58 καυστήρων δημοτικών κτιρίων με καυστήρες φυσικού αερίου.
δ). 20.000 ευρώ ετησίως από την μεταλλαγή των 20 οχημάτων του δήμου σε υβριδικά με χρήση αερίου.
ε). 40.000 ευρώ ετησίως από την σύναψη των συμφωνητικών παροχής ηλεκτρικής ενέργειας με κατάλληλα επιλεγμένους πάροχους της ελεύθερης αγοράς.
Παράλληλα, προγραμματίστηκε η εφαρμογή μία σειράς επεμβάσεων σε 110 κτίρια ιδιοκτησίας του Δήμου, με στόχο της βελτιστοποίηση του ενεργειακού προφίλ τους, που θα απέφερε μία επιπλέον ετήσια εξοικονόμηση της τάξης των 815.000 ευρώ και μία μείωση της εκπομπής CO2 κατά 10.400 τόνους - εξωτερική θερμομόνωση κτιριακού περιβλήματος, αλλαγή κουφωμάτων, εφοδιασμός με ηλιακούς συλλέκτες για την παροχή ζεστού νερού, αντικατάσταση των λαμπτήρων πυράκτωσης με λαμπτήρες φθορίου, εγκατάσταση συστήματος αυτόματου ελέγχου του τεχνητού φωτισμού κ.λ.π. Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με την πρόβλεψη της κατασκευής μίας μονάδας φωτοβολταικών στοιχείων με την μορφή αρχιτεκτονικών στέγαστρων σε ένα από τα διατροπικά σημεία αφετηρίας τραμ και παρκινγκ της πόλης, ετήσιας απόδοσης 25.000 kWh περίπου.


Δύο χρόνια μετά την σύνταξη του προγράμματος ένα σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων δραστικής ενεργειακής εξοικονόμησης και της μείωσης του οικολογικού αποτυπώματος του Δήμου ήταν ήδη πραγματικότητα:

1. Και τα 20 οχήματα του Δήμου είχαν μετατραπεί από βενζινοκίνητα σε κινούμενα και με αέριο
2. Είχαν αντικατασταθεί 55 από τους 58 καυστήρες των δημοτικών κτιρίων.
3. Είχε αντικατασταθεί περισσότερο από το 1/3 των λαμπτήρων των σηματοδοτών - 1.232 επί 6.066 - και το 1/10 των λαμπτήρων των σημείων δημόσιου φωτισμού - 1.300 επί 15.807.
4. Είχαν ολοκληρωθεί οι επεμβάσεις θερμομόνωσης σε 7 δημοτικά κτίρια – εξωτερική μόνωση, αλλαγή κουφωμάτων, ενίσχυση μόνωσης δώματος κ.λ.π.
5. Τα 8 αθλητικά κέντρα του δήμου ήταν πλέον ενεργειακά αυτόνομα μέσω της ενσωμάτωσης φωτοβολταικών στοιχείων.
6. Σε 4 αθλητικά κέντρα και 8 σχολεία είχε ολοκληρωθεί η εγκατάσταση των ηλιακών συλλεκτών.
7. Η μονάδα φωτοβολταικών του διατροπικού σημείου αφετηρίας τραμ και παρκινγκ ήταν σε πλήρη λειτουργία με ετήσια παραγωγή 25.249 kWh.

Σήμερα το πρόγραμμα βαίνει προς την ολοκλήρωση του. Ταυτόχρονα, η δημοτική αρχή προχωρεί με γοργούς ρυθμούς στην διεύρυνση της ιδέας της «εξοικονόμησης» και της μείωσης του οικολογικού αποτυπώματος μέσω μιας πλειάδας άλλων πρωτοβουλιών όπως η συνεχής εγκατάσταση φωτοβολταικών σε δημόσια κτίρια - 35 έως σήμερα - της προγραμματικής εξοικονόμησης νερού στα πλαίσια του κτιριακού δυναμικού της με χρήση διπλών δικτύων ύδρευσης ή/και χρήση μηχανισμών ελέγχου της ροής, πρωτοβουλιών όπως η θέσπιση του βραβείου «πράσινα μίλια» για τους μαθητές που μεταβαίνουν στο σχολείο με τα πόδια ή με χρήση βιώσιμων μέσων κίνησης κ.λ.π. Τον κύκλο φαίνεται να κλείνει προς το παρόν η δρομολόγηση της επικαιροποίησης του Δημοτικού Οικοδομικού Κανονισμού από την σκοπιά της βελτιστοποίησης της ενεργειακής συμπεριφοράς του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, μέσω ακριβών υποδείξεων γύρω από την ορθολογική χρήση της ενέργειας και την καλύτερη δυνατή χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η επικαιροποίηση του Κανονισμού θα ολοκληρωθεί με ένα πρόγραμμα πιλοτικών κατασκευών δημοτικών κτιρίων που θα ενσωματώνουν μεν όλες τις γνωστές τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας αλλά θα πειραματίζονται και άλλες, νέες, έτσι ώστε να είναι δυνατή η διαχρονική διάγνωση των πλεονεκτημάτων που προσφέρουν.


Γιώργος Δημητρίου 

--
για την αντιγραφή


Θανάσης Αναπολιτάνος